Het cowboytijdperk is voorbij

Amsterdam, jaren negentig. Achterop elke afdruk die ik in de doka maakte plakte ik een sticker. Peter van der Steege Fotografie, adres, copyrightteken. Niemand vroeg zich af of dat ergens op sloeg, want ik had de foto gemaakt en dus was de foto van mij. Ruim dertig jaar later is precies die vanzelfsprekendheid verdwenen, en heeft het probleem een naam gekregen: auteursrecht AI-content.

Sinds 2023 was het Rodeo. Landje inpikken, zonder schaamte. Alles kon, alles mocht, en ongemerkt sloop het idee erin dat niets nog van iemand was. Dat was handig, want dan hoef je ook nooit iets te vragen. Die periode is voorbij, en niet alleen in Brussel.

Wat volledig uit een model rolt is van niemand. Dat klinkt vrij, tot je het probeert te verkopen.

Korte samenvatting van de blog

Op werk dat zonder menselijke creatieve inbreng uit een AI komt, rust geen auteursrecht. Niet van jou, niet van het model, van niemand. Verkoop je zulk werk en draag je de rechten over aan je klant, dan draag je niets over. Sinds 2 augustus 2026 markeert Anthropic alle tekst van Claude met een onzichtbaar watermerk, is artikel 50 van de Europese AI-verordening van kracht, en heeft Denemarken je gezicht en je stem je eigendom gemaakt. Drie bewegingen die samen bepalen hoe auteursrecht AI-content er vanaf nu uitziet. Wie zelf schrijft, redigeert en zijn naam eronder zet, zit goed. Wie doorplakt wat de machine oplevert, heeft een probleem dat groter is dan een boete.

Auteursrecht AI-content: waarom die sticker nu nergens meer op zou slaan

Auteursrecht is geen formaliteit die je regelt, het is een gevolg. Het ontstaat wanneer een mens iets maakt waarin zijn eigen keuzes zichtbaar zijn. Een eigen intellectuele schepping, in de taal van de wet. Een machine maakt geen keuzes, die berekent een uitkomst, en daarom levert die uitkomst niets op om te beschermen.

Het Amerikaanse Copyright Office schreef het in januari 2025 zo op dat er weinig ruimte overblijft. In Copyright and Artificial Intelligence, Part 2: Copyrightability stelt het bureau dat menselijk auteurschap de basis van het auteursrecht is, en dat het enkel kiezen van prompts geen beschermd werk oplevert, hoe gedetailleerd die prompts ook zijn en hoeveel moeite ze ook hebben gekost. Europa redeneert langs dezelfde lijn.

Dat is de kern van de hele discussie over auteursrecht AI-content, en het is een prettiger regel dan hij op het eerste gezicht lijkt. Hij zegt niet dat je van de machine moet afblijven. Hij zegt dat bescherming meeloopt met wie er echt heeft gestaan.

Wat gebeurde er precies op 2 augustus 2026?

Twee dingen tegelijk, maar ze horen wel bij elkaar. Artikel 50 van de Europese AI-verordening werd die dag van toepassing. Dat artikel gaat over transparantie. Chatbots moeten zich kenbaar maken, deepfakes moeten worden aangemerkt als kunstmatig, en aanbieders van generatieve AI moeten hun output machineleesbaar markeren.

Diezelfde dag begon Anthropic (de makers van Claude) met precies dat laatste. In How Claude marks AI-generated content legt het bedrijf uit dat het een onzichtbaar watermerk in de tekst weeft die Claude produceert. Niet in de opmaak, maar in de woordkeuze zelf. Het reist mee als je kopieert en plakt, het geldt wereldwijd en over alle producten, en je kunt het niet uitzetten. Anthropic zegt er zelf bij dat het merk verdwijnt bij zwaar redigeren, parafraseren of vertalen, en dat een korte tekst te weinig materiaal geeft voor een betrouwbaar signaal.

Een detector die jij zelf kunt gebruiken bestaat nog niet. Anthropic zegt eraan te werken, maar noemt geen datum. Op dit moment kan alleen het bedrijf zelf het merk uitlezen. Zodra dat verandert, verandert ook het soort bewijs. De AI-detectors die scholen en uitgevers nu gebruiken doen niets anders dan gokken op basis van de tekst, en ze zitten er geregeld naast. Een merk van de maker zelf is geen gok. Niet waterdicht, want het verdwijnt bij zwaar herschrijven, maar wel van een andere orde dan wat er nu ligt.

En dan het detail waar bijna niemand het over heeft. Zo'n merk bewijst verwerking, maar nog geen auteurschap. Laat je je eigen tekst door Claude corrigeren, dan draagt de uitkomst hetzelfde merk als tekst die de machine van nul schreef. Dat gaat voor onterechte beschuldigingen zorgen, en het maakt auteursrecht AI-content tot iets wat je zelf moet uitleggen in plaats van iets waar je op wacht.

Kun je verkopen wat van niemand is?

Stel, je laat een logo maken. Er komt een mooi ontwerp uit, je betaalt de factuur, en in de voorwaarden staat dat alle rechten aan jou worden overgedragen. Netjes geregeld, zou je denken. Kwam dat logo uit een AI-generator, dan is er niets overgedragen. Er valt niets over te dragen. Ziet een concurrent het volgend jaar staan en neemt hij het over, dan kun je niets. Je hebt betaald voor iets wat van niemand is.

Ik teken logo's zelf, in Illustrator, dus bij mij speelt dit niet. Maar de ontwerper die wel zo werkt heeft iets ergers dan een boete aan zijn broek: een belofte in zijn eigen voorwaarden waar niets achter zit. Voor iedereen die aan de visuele identiteit van een merk werkt is dat het meest concrete gevolg van de hele discussie over auteursrecht AI-content.

De uitweg is niet ingewikkeld. Hij is alleen niet gratis. Zodra jij substantieel stuurt, itereert en eigen keuzes maakt in selectie en compositie, ontstaat er wel bescherming. Dan is de machine een gereedschap geweest, zoals een camera of Illustrator dat is. Waar die grens precies ligt is in 2026 nog niet uitgekristalliseerd in de rechtspraak, dus bewaar het spoor: prompts, tussenversies, jouw ingrepen. In een geschil moet je kunnen laten zien hoe het tot stand kwam.

Maar iedereen gebruikt toch AI?

Dat klopt, en ik ook. Ik laat de machine dagelijks werk doen waar ik zelf geen betekenis in zie. Dit is geen pleidooi voor terug naar de doka, en het is ook geen verhaal over ondernemers die iets fout doen. De meeste mensen die AI inzetten weten heus wel dat ze hulp hebben gehad. De wending zit hem in wat de wet daar vervolgens mee doet, en dat is milder dan de toon van het nieuws suggereert.

Artikel 50 kent een uitzondering die precies beloont wat vakmensen toch al doen. Publiceer je AI-tekst om het publiek te informeren over aangelegenheden van algemeen belang, dan moet je dat melden. Die plicht vervalt zodra de tekst een menselijke redactionele toetsing heeft ondergaan én iemand de verantwoordelijkheid draagt voor de publicatie. De lat daarvoor is een bewuste inhoudelijke beoordeling door iemand met kennis van zaken. Een spellingscontrole telt uitdrukkelijk niet.

Vertaald: een volautomatische nieuwsfeed moet een label. Een blog die jij herschrijft en onder je eigen naam publiceert niet. De wet zet een premie op vakmanschap, en dat is precies waar in mijn manier van werken de eindredactie altijd bij een mens ligt. Wie zo werkt merkt van auteursrecht AI-content weinig last, alleen voordeel.

Waarom Denemarken je gezicht heeft teruggegeven

De mooiste zet komt niet uit Brussel maar uit Kopenhagen.

Denemarken heeft de auteurswet aangepast zodat elke Deen een auteursrechtelijk recht krijgt op zijn eigen gezicht en zijn eigen stem. Niet alleen bekende mensen, iedereen, en je hoeft je nergens voor te registreren. Je kunt een takedown eisen en schadevergoeding vragen zonder te bewijzen dat je reputatie schade heeft geleden, en het platform is aansprakelijk als het niets doet. De Onderzoeksdienst van het Europees Parlement beschreef die aanpak in 2026 in The Danish approach to copyright and deepfakes. Ingangsdatum 31 maart 2026, eerste land ter wereld.

Zet de drie naast elkaar en het patroon springt eruit. Europa dwingt transparantie af, Amerika hangt er een prijskaartje aan (Anthropic schikte vorig jaar voor anderhalf miljard dollar met auteurs van wie de boeken uit illegale bibliotheken waren geplukt), en Denemarken geeft mensen hun eigen gezicht terug. Auteursrecht AI-content is daarmee geen niche voor juristen meer, maar iets wat iedereen die iets maakt binnen een jaar op zijn bord krijgt.

Ondertussen bestaat er wel een officieel Europees icoon om AI-content te labelen. AI GENERATED, AI MODIFIED, keurig vormgegeven en klaar voor gebruik. Voor het omgekeerde is niets geregeld. Er is geen enkel label dat zegt dat een mens iets heeft gemaakt.

Dus heb ik er zelf een gemaakt. HU GENERATED, in dezelfde vorm als het Europese label, in zwart, in wit en in kleur. Een SVG-set die je gratis kunt downloaden en gebruiken waar je wilt, op je foto's, je ontwerpen, je site. Geen keurmerk, geen instantie, geen aanmelding, en niets wat de discussie over auteursrecht AI-content juridisch oplost. Ontwerpen blijft gewoon leuk, en dit ontbrak.

Wat er van de sticker over is

Die sticker in de doka was geen juridisch instrument. Hij zat er niet om een rechtszaak te winnen en hij zei ook niet dat de foto mooi was. Hij zei dat er iemand had gestaan. Datzelfde idee kreeg later een technische vorm. Camera's ondertekenen tegenwoordig hun opnames cryptografisch, met een standaard die is opgezet door onder meer Adobe, de BBC en Microsoft. Lijm, dan wiskunde. De drager verandert, de gedachte niet.

Het cowboytijdperk was leuk zolang het duurde, en het leverde weinig op wat je aan iemand kunt overdragen. Wat er nu voor in de plaats komt is geen beperking maar een verduidelijking. De regels rond auteursrecht AI-content geven je niets cadeau, ze geven alleen terug wat je zelf hebt gedaan. Dus zet je naam eronder. Niet omdat het moet, maar omdat het pas dan van jou is.

Zit je met een merk dat half door een machine is gemaakt en weet je niet meer wat er nog van jou is? Schrijf me: [email protected]

Bronnen

United States Copyright Office, Copyright and Artificial Intelligence, Part 2: Copyrightability, 2025.

Anthropic, How Claude marks AI-generated content, 2026.

European Parliamentary Research Service, The Danish approach to copyright and deepfakes, Europees Parlement, 2026.